BAHAGI 2 (PART 2)

Napatigil ang tibok ng aking puso. Ang aking mga daliri na nakakapit sa manibela ay nanlamig habang unti-unting lumilinaw sa aking paningin ang kabuuang tanawin sa tapat ng aking tarangkahan.

Hindi ko alam kung namamalikmata lamang ako o dala lamang ito ng matinding pagod at puyat mula sa mahabang biyahe galing Europa. Ang dating mataas at kinakalawang na bakal na gate, na madalas kong balewalain noong marami pa akong pera, ay napinturahan na ngayon ng malinis na kulay itim na may gintong palamuti sa bawat dulo. Ang dating masukal, matalahib, at maputik na daanan patungo sa garahe ay pinalitan ng maayos na latag ng mga puting bato at luntiang damo.

Sa magkabilang gilid ng malawak na bakuran, sumalubong sa akin ang napakagandang hardin. May mga namumukadkad na rosas, santan, at sari-saring makukulay na halamang namumulaklak na maingat na inayos sa mga paso. Sa gawing kanan, kung saan dati ay tambakan lamang ng mga tuyong sanga at basag na hollow blocks, ay may maayos na taniman ng mga gulay—mayabong ang mga talong, sitaw, kamatis, at malalabay na tanim na litsugas.

Ngunit ang higit na nagpatindig ng balahibo ko ay ang mismong gusali ng villa. Ang mga bintanang salamin ay kumikinang sa ilalim ng sikat ng araw na tila ba araw-araw pinupunasan. Walang bakas ng alikabok, walang nagkalat na tuyong dahon, at higit sa lahat, walang anumang bahid ng kapabayaan. Sa katunayan, mas mukha pa itong marangyang tahanan ngayon kaysa noong panahong ako ang regular na nagpapalinis dito sa mga upahang trabahador.

Bumaba ako sa aking lumang sasakyan nang nanginginig ang mga tuhod. Nang humakbang ako papalapit sa gate, narinig ko ang tawanan ng mga bata mula sa likod-bahay. Isang tunog ng buhay, sigla, at kapayapaan na kaytagal nang nawala sa aking sariling dibdib.

Bago ko pa man maitulak ang trangka, dahan-dahang bumukas ang pinto ng villa. Lumabas ang isang babae. Suot niya ang isang malinis at plantsadong simpleng bistida, nakapusod ang kanyang buhok, at may hawak siyang basket na puno ng bagong pitas na gulay. Sa likod niya ay nakasunod ang dalawang batang malulusog, mapupula ang pisngi, at nakasuot ng maayos na uniporme pambahay.

Nang magtama ang aming mga paningin, napatigil siya. Nabitawan niya ang basket, dahilan upang gumulong ang ilang mapupulang kamatis sa sementadong sahig.

“Señora Amanda…” mahinang bulong niya, ngunit sapat upang marinig ko sa kabila ng hanging umiihip.

Hindi ako nakapagsalita. Nanatili akong nakatayo sa tapat ng pinto, nanlalabo ang mga mata sa nagbabagyang luha. Anim na buwan ang nakalilipas, ang babaeng kaharap ko ngayon ay isang basang-basang pulubi sa bangketa, nangangatog sa ginaw, at halos yakapin ang kamatayan kasama ang kanyang mga sanggol. Ngayon, ang kanyang mga mata ay puno ng liwanag, lakas, at dignidad.

“Kayo po ba talaga iyan?” muling tanong niya habang dahan-dahang lumalapit sa akin.

“Ako nga…” halos paos kong sagot. Tumingin ako sa paligid, litong-lito. “A-anong nangyari rito? Paanong… paanong naging ganito ang lugar na ito?”

Lumuhod ang babae sa aking harapan, isang bagay na agad kong ikinagulat. Mabilis ko siyang hinawakan sa balikat upang patayuin. “Huwag kang lumuhod! Pakiusap, tumayo ka. Wala kang dapat ipagpasalamat, ako nga itong halos walang masabi sa nagawa mo rito.”

Naiiyak siyang tumayo at pinunasan ang kanyang pisngi. “Ako po si Elena, Señora. Anim na buwan ko pong ipinagdasal ang araw na ito. Araw-araw, hinihiling ko sa Diyos na gabayan kayo sa inyong biyahe at ibalik kayo rito nang ligtas upang maipakita ko sa inyo na hindi nasayang ang kabutihang ipinagkaloob ninyo sa amin.”

Pinapasok ako ni Elena sa loob ng bahay. Paghakbang ko pa lamang sa sala, naamoy ko ang halimuyak ng sariwang sampaguita at lemon grass. Ang sahig na marmol ay napakakintab na halos maaaninag ko ang aking sariling mukha—isang mukhang bakas ang hapis, puyat, at kabiguan. Ang mga mamahaling kasangkapan na iniwan ko roon ay walang bahid ng sira; bawat isa ay nakatakip ng malinis na tela o kaya’y maingat na napunasan.

Pinaupo ako ni Elena sa malambot na sopa at mabilis siyang naghanda ng mainit na tsaang gawa sa sariwang tanglad at kaunting luya mula sa bakuran. Lumapit ang dalawang bata—isang lalaki na may edad pito at isang batang babae na mga limang taon. Magalang silang nagmano sa akin. Ang dating mga musmos na nanginginig sa ulan ay may malulusog na pangangatawan at masiglang mga ngiti.

“Mga anak, siya si Señora Amanda,” buong pagmamalaking wika ni Elena sa mga bata. “Siya ang anghel na ipinadala sa atin ng Panginoon noong gabing halos mawalan na tayo ng pag-asa.”

Yumuko ang mga bata at sabay na nagsabi, “Maraming salamat po, Tita Amanda.”

Hindi ko na napigilan ang pagtulo ng aking mga luha. Ang mga luha na pinipigilan ko sa loob ng maraming buwan habang pinapanood kong gumuho ang aking kumpanya sa Europa ay tuluyang umagos. Pakiramdam ko ay napakaliit kong tao. Narito ako, isang dating bilyonaryang nawalan ng lahat, tinatawag na “anghel” ng mga taong wala ring anuman sa buhay.

“Elena…” panimula ko habang nanginginig ang aking mga kamay na may hawak na tasa. “Paano mo nagawa ang lahat ng ito? Limang libong piso lamang ang iniwan ko sa iyo. Hindi iyon sasapat upang ayusin ang bakuran, pinturahan ang gate, o kahit pakainin kayo nang anim na buwan.”

Huminga nang malalim si Elena at naupo sa isang maliit na bangko sa tapat ko. Nagsimula siyang magkuwento nang may matatag na tinig.

“Noong gabing iyon, Señora, handa na po akong sumuko,” pagsasalaysay niya. “Kamatayan na lang po ang iniisip ko para sa akin at sa mga anak ko. Pinalayas kami ng aming kasera dahil tatlong buwan kaming hindi nakabayad ng upa matapos mamatay ng asawa ko sa aksidente sa konstruksyon. Wala kaming matakbuhan. Wala kaming makain. Ngunit bigla kayong dumating na parang hulog ng langit.”

Ipinagpatuloy niya ang kanyang kwento. Noong gabing binigyan ko siya ng susi, dinala niya ang kanyang mga anak sa villa. Pagpasok nila, napaiyak siya sa pasasalamat nang maramdaman ang init at bubong na sumisilong sa kanila. Kinabukasan, sa halip na ubusin ang limang libong piso sa marangyang pagkain, nagplano siya nang maigi.

“Naisip ko po, nagtiwala kayo sa akin nang hindi ninyo ako kilala. Ipinagkatiwala ninyo ang inyong napakagandang tahanan sa isang babaeng pulubi. Ang tanging paraan upang masuklian ko iyon ay ang pangalagaan ang inyong pag-aari nang higit pa sa pag-aalaga ko sa sarili ko,” paliwanag ni Elena.

Ginamit niya ang isang libong piso upang bumili ng bigas at mga pangunahing pangangailangan. Ang natitirang apat na libo ay ginawa niyang puhunan. Dahil may talento siya sa pagtatanim at pagluluto, bumili siya ng mga buto ng gulay at mga sangkap para gumawa ng kakanin. Araw-araw, gumigising siya ng alas-kuwatro ng madaling araw upang magluto ng puto, kutsinta, at biko. Pagkatapos ay inilalako niya ito sa pamilihan sa bayan habang tulog pa ang mga bata o kaya’y kasama niya ang mga ito sa kariton.

Kasabay nito, inararo niya ang masukal na likod-bahay ng villa. Dahil mataba ang lupa sa probinsya, mabilis na lumago ang kanyang mga pananim. Hindi nagtagal, hindi na lamang kakanin ang kanyang ibinebenta kundi pati na rin ang mga sariwang organikong gulay na pinitas mula sa bakuran. Ang mga kapitbahay at mga may-ari ng restawran sa bayan ay nagsimulang dumayo upang bumili ng kanyang mga ani.

“Ang bawat sentimong kinita ko, Señora, ay hinati ko sa tatlo,” sabi ni Elena nang may kislap sa mga mata. “Ang isa ay para sa pagkain at pag-aaral ng aking mga anak. Ang ikalawa ay para sa patuloy na pag-ikot ng aking maliit na negosyo. At ang ikatlong bahagi… ay inilaan ko para sa inyong villa.”

Nang marinig ko iyon, halos hindi ako makapaniwala. Siya na walang-wala, naglaan pa ng pondo upang ipaayos ang aking bahay?

“Bakit mo ginawa iyon para sa bahay ko?” tanong ko, puno ng pagtataka at hiya sa aking sarili.

“Dahil ito po ang tahanan na nagligtas sa aming buhay,” matapat na sagot ni Elena. “Nang kumita po ako nang sapat, kumuha ako ng karpintero sa bayan upang ayusin ang mga tumutulong tubo sa bubong. Binili ko ang mga pintura para sa gate at pader. Tinulungan ako ng mga kapitbahay na patagin ang daanan. Nais ko po na pagbalik ninyo pagkalipas ng anim na buwan, makita ninyo na ang inyong kabutihan ay nagbunga at hindi naging sanhi ng kapahamakan ng inyong ari-arian.”

Tumayo si Elena at pumunta sa isang lumang cabinet sa gilid ng sala. Binuksan niya ito at inilabas ang isang makapal na kuwaderno at isang maliit na kahon na gawa sa kahoy. Bumalik siya sa aking harapan at inilapag ang mga ito sa ibabaw ng mesa.

“Ano ito?” tanong ko.

“Ito po ang listahan ng lahat ng kinita at ginastos ko sa nakalipas na anim na buwan,” wika niya habang binubuklat ang kuwaderno. Bawat pahina ay may maayos na sulat-kamay. Nakatala roon ang bawat takal ng bigas, bawat kilo ng pataba, ang bayad sa karpintero, at ang bawat pisong kinita mula sa pagbebenta ng gulay at kakanin. Walang labis, walang kulang.

Pagkatapos ay binuksan niya ang kahon na gawa sa kahoy. Nanlaki ang aking mga mata nang makita ko ang mga nakatuping bungkos ng salapi sa loob. May mga barya, may mga lumang papel na de-bangko, at may mga bagong limang daan at isang libong piso.

“Mayroon po diyang walumpung libong piso, Señora Amanda,” buong kababaang-loob na sinabi ni Elena. “Iyan po ang natirang kita mula sa paggamit ko sa inyong bakuran at sa biyaya ng lupang ito. Hindi ko po iyan ginalaw. Para sa inyo po iyan, bilang upa namin sa pananatili rito sa loob ng anim na buwan.”

Napatulala ako sa kahon ng pera. Sa loob ng anim na buwan sa Europa, nakipaglaban ako sa mga bilyonaryong negosyante na handang magnakaw, manlinlang, at sumira ng buhay ng iba para lamang sa karagdagang kita. Ang sarili kong kasosyo sa negosyo, na itinuring kong kapatid sa loob ng sampung taon, ay nagnakaw ng milyun-milyon at iniwan akong pulubi.

Ngunit narito ang isang babaeng minsang namalimos sa kalsada, na walang pinag-aralan sa mga sikat na unibersidad, ngunit nagtataglay ng dangal at katapatan na hindi kayang bilhin ng anumang salapi sa mundo.

Hindi ko na napigilan ang aking sarili. Niyakap ko si Elena nang napakahigpit habang tuluyang bumuhos ang aking hagulgol. Naramdaman ko ang pagkabigla niya sa una, ngunit kalaunan ay gumanti rin siya ng yakap, isang mainit at nakikiramay na yakap ng isang ina.

“Elena…” umiiyak kong sabi sa kanyang balikat. “Wala na akong pera. Niloko ako ng kasosyo ko. Nawala ang kumpanya ko, ang mga sasakyan ko, ang aking mga ipon. Umuwi ako rito ngayong araw na walang natitirang anuman maliban sa damit na suot ko at ang lumang sasakyang minamaneho ko. Baon ako sa utang at hindi ko na alam kung paano ako magsisimula muli.”

Humiwalay si Elena sa yakap at tiningnan ako nang diretso sa aking mga mata. Walang panghuhusga sa kanyang mukha. Walang pagbabago sa kanyang paggalang. Sa halip, ang nakita ko ay ang parehong habag at tapang na minsang nagligtas sa kanya mula sa malamig na lansangan.

“Señora Amanda,” banayad ngunit mariin niyang sabi. “Anim na buwan ang nakalilipas, wala rin po akong anuman. Ngunit binigyan ninyo ako ng pagkakataon. Binigyan ninyo ako ng susi. Ngayon pong kayo naman ang nawalan, huwag po kayong matakot. Dahil ang susing ibinigay ninyo sa akin noon ay magbubukas din ng bagong pinto para sa inyong pagbangon.”

Tiningnan ko ang kanyang mukha, pagkatapos ay ang dalawang bata na tahimik na nakamasid sa amin nang may pagmamahal. Sa sandaling iyon, napagtanto ko na ang pag-uwi kong ito sa aking villa ay hindi katapusan ng aking kwento, kundi simula ng isang paglalakbay na hinding-hindi ko inaasahan.