Hinawakan ni Dennis ang aking leeg at sinubukang agawin ang bag na nakasukbit sa aking likod. Sa gitna ng labanan sa gilid ng bangin, ang lakas ng isang inang nagpoprotekta sa kanyang sanggol ang nagtulak sa akin upang lumaban nang buong giting. Buong lakas kong inapakan ang kanyang paa gamit ang aking makapal na lumang bota, at bago pa siya makabawi, buong pwersa kong isinaksak ang lumang tansong susi ng narra sa kanyang braso.
Napaatras si Dennis na sumisigaw sa matinding sakit, dumudugo ang kanyang bisig. “Aray! Ang lintik na babaeng ito!”
Nawalan siya ng balanse sa madulas na gilid ng dalisdis at dumausdos pababa sa mababatong talampas, sumisigaw habang bumabagsak sa mga tinik ng kawayanan.
Ang dalawang kasama niya ay natigilan nang makita ang sinapit ni Dennis. Bago pa sila makalapit sa akin, biglang umalingawngaw ang malalakas na sirena ng mga sasakyan mula sa highway sa ibaba ng tulay. Tatlong patrol car ng pulisya, kasama ang isang itim na van ng National Bureau of Investigation (NBI), ang huminto sa kabilang kalsada.
Bumaba mula sa sasakyan ang hepe ng pulisya kasama ang isang matandang lalaking nakapormal na kasuotan—si Attorney Valderrama, ang kilalang punong abogado ng Tayabas na matagal nang humahawak sa mga naiwang usapin ng mga Ilustre.
“Pulis! Walang gagalaw!” sigaw ng mga awtoridad habang mabilis na tumatawid sa tulay na may mga nakatutok na armas.
Nataranta ang dalawang sanggano at agad na nagtaas ng kamay upang sumuko. Si Remedios naman ay nanigas sa kinatatayuan, nabitiwan ang hawak na itak sa lupa habang nanginginig ang buong katawan.
“Elena Santos!” tawag ng abogado habang papalapit sa akin. “Huwag kang matakot, ineng. Kanina pa kami naghahanap sa ‘yo. Nang makita ng ingat-yaman ng munisipyo ang orihinal na papel ng lote na binili mo kaninang umaga, agad nilang ipinaalam sa akin. Matagal na naming hinihintay ang taong magbubukas ng lumang tahanan upang matapos ang mahigit isang dekadang paghahanap sa tunay na titulo!”
Inalalayan ako ng mga pulis. Sa gitna ng aking panginginig at pagod, inilabas ko ang balumbon ng mga lumang dokumento mula sa aking dyaket at iniabot ito kay Attorney Valderrama.
Sinuri ng abogado ang mga papel, ang selyo ng pulang wax, at ang orihinal na titulo ng lupa. Tumulo ang luha sa mga mata ng matandang abogado bago humarap kay Remedios at sa kanyang sugatang anak na inaakyat na ng mga pulis mula sa bangin.
“Tapos na ang panlilinlang ninyo, Remedios,” mariing pahayag ni Attorney Valderrama. “Labinlimang taon ninyong pPineke ang mga papeles upang angkinin ang limampung ektarya ng hacienda. At ngayon, nahuli kayo sa aktong panloloob, tangkang pagpatay, at pagnanakaw. Ang babaeng pinalayas ninyo at inagawan ng huling sahod ng kanyang asawa ang siyang tanging kinikilalang may-ari ng buong lupain ayon sa huling habilin ni Don Severino.”
“H-Hindi totoo ‘yan!” histerikal na sigaw ni Remedios habang kinakabitan ng posas ng mga pulis. “Kasinungalingan ‘yan! Kami ang nagtrabaho sa lupang ‘yan! Hindi pwedeng mapunta ang lahat sa babaeng ‘yan!”
“Doon ka na magpaliwanag sa hukuman,” malamig na tugon ng hepe ng pulisya habang pilit na isinasakay ang nagwawalang matanda sa likod ng mobile car, kasunod si Dennis na bali ang balikat at duguan.
Dinala ako agad sa provincial hospital sa Lucena upang masuri ang aking kalagayan at ang kalusugan ng aking sanggol. Pagkatapos ng masusing pagsusuri, tiniyak ng doktor na ligtas at malusog ang aking anak sa kabila ng matinding pagod at tensyon na aking pinagdaanan.
Nang sumunod na mga buwan, naging mabilis ang paggulong ng hustisya. Dahil sa mga orihinal na dokumento, lumang talaarawan, at mga testigo sa bayan, napatunayang nagkasala sina Remedios at Dennis sa mga kasong Frustrated Murder, Grave Coercion, at Falsification of Public Documents. Nahatulan sila ng habambuhay na pagkabilanggo nang walang piyansa. Ang perang kinuha nila mula sa huling sahod at pampalibing ni Julian ay sapilitang binawi mula sa kanilang mga ari-arian at ibinalik sa akin, kalakip ang danyos-perwisyo.
Sa tulong ni Attorney Valderrama, ipinagbili ko ang mga lumang baretang ginto na natagpuan sa kahon ng narra upang simulan ang rehabilitasyon ng hacienda.
Hindi ko ibinenta ang lupa. Sa halip, ipinatawag ko ang lahat ng mga dating magsasaka at manggagawa sa plantasyon na nawalan ng hanapbuhay nang lisanin ito noon. Binuksan kong muli ang plantasyon ng kape at ibinahagi sa kanila ang patas na kita at sariling mga tahanan.
Makalipas ang apat na buwan, isinilang ko ang isang malusog na sanggol na lalaki. Pinangalanan ko siyang Julian Severino—bilang pag-alaala sa aking yumaong asawa at sa matandang nag-iwan ng biyayang nagligtas sa aming buhay.
Ang dating sirang bahay na adobe na binili ko sa halagang tatlong libong piso ay hindi ko ipinagiba. Bagkus, ipinaayos ko ito nang buong ingat, pinanatili ang matitibay na pader ng adobe, at ginawang isang magandang tahanan na puno ng liwanag, sariwang hangin, at pagmamahal.
Sa gitnang dingding ng sala, kung saan dating nakasabit ang lumang larawan, nagpagawa ako ng isang bagong kuwadro na gawa sa kahoy ng narra. Sa loob nito ay nakalagay ang larawan naming mag-ina, kasama ang nakangiting mukha ni Julian sa langit.
Tuwing dapit-hapon, habang hawak ko ang aking anak sa beranda at pinagmamasdan ang malawak na taniman ng kape na sumasayaw sa malamig na simoy ng hangin ng Quezon, lagi kong naaalala: ang pinakamadilim na sandali ng buhay ng tao ay hindi ang katapusan, kundi ang simula lamang ng pagbubukas ng pader patungo sa tunay na hustisya at kasaganaan.