Pagod na pagod ang aking katawan habang hatid-hatid ang mabigat na sako ng mga nakuha kong plastik at ang munting supot ng bigas. Subalit nang malapit na ako sa aming maliit na komunidad, napansin ko ang kakaibang abala sa paligid. Ang ilang kapitbahay ay nakatingin sa direksyon ng aming barong-barong, may pagtataka at pagka-intriga sa kanilang mga mukha. May mga nagbubulungan.
At noon ko nga nakita.
Isang makintab at mamahaling itim na luxury car ang nakaparada mismo sa maputik na daan sa tapat ng aming sira-sirang bahay. Ang ganda-ganda ng sasakyan na para bang hulog ito mula sa ibang mundo, napakalayo sa karumal-dumal at mahirap naming paligid. Bago pa man ako makalapit nang tuluyan, bumukas ang pinto sa tapat ng drayber. Isang lalaki ang lumabas.
Napatigil ako sa pag-apak. Parang tumigil din ang ikot ng mundo.
Nakasuot siya ng mamahaling kustom, malinis ang gupit ng buhok, at tindig-mayaman. Ngunit kahit lumipas ang mahigit limang taon, kahit napuno na ang mukha niya ng tagumpay at ginhawa, kilalang-kilala ko ang mga matang iyon. Ang panga niya, ang hugis ng kanyang mukha, ang bawat detalye ng kanyang pagkatao—siya si Dante. Ang asawa ko. Ang lalaking sinabi sa akin ng balita noon na nasawi sa isang malagim na aksidente sa karagatan habang nagtatrabaho sa barko.
“Joy…” nanginginig niyang tawag sa pangalan ko habang dahan-dahan siyang naglakad papalapit sa akin.
“D-Dante?” nauutal kong sambit. Nanginig ang mga tuhod ko kaya’t nabitawan ko ang sakong hila-hila. Tumapon ang ilang bote sa lupa, ngunit wala akong pakialam. “Patay ka na… Sinabi nila sa akin, patay na ang asawa ko…”
Lumapit siya nang tuluyan at akmang hahawakan ang aking mga kamay, ngunit umatras ako. Halo-halo ang emosyon na sumabog sa aking dibdib—gulat, galit, kalituhan, at ang kirot ng limang taong pagdurusa.
“Patawarin mo ako, Joy,” lumuluhang sabi ni Dante. “Hindi ko ginustong mangyari ito. Hayaan mo akong ipaliwanag sa iyo ang lahat.”
Narinig ko ang pagbukas ng pinto ng aming barong-barong. Lumabas sina Mika at Junjun, nagtataka sa ingay sa labas at sa lalaking estranghero na may magandang bihis.
“Nanay?” tawag ni Mika. “Sino po ang Titos na ito?”
Tumingin si Dante sa dalawang bata. Nanlaki ang kanyang mga mata, at sa sandaling iyon, nakita ko ang luha na tuluyang pumatak sa kanyang mga pisngi. “Sila… Sila ba ang mga anak ko?” tanong niya nang may basag na tinig.
Huminga ako nang malalim, pinunasan ang luha sa aking mukha, at hinarap ang lalaking matagal ko nang ibinaon sa hapis at alaala. “Oo, Dante,” malamig kong sagot. “Sila ang mga anak mo. Ang mga batang pinalaki ko nang mag-isa habang ikaw ay nagpapakasasa sa kung saang mundo.”