Nanginig ang mga kamay ni Adrian habang tinatanggap ang lumang biscuit tin can. Ang galit na kanina lamang ay nag-aapoy sa kanyang dibdib ay biglang napalitan ng matinding kaba at pagkalito. Nakatitig siya sa mukha ng kanyang Kuya Ramon na bakas na bakas ang tindi ng pagod, gutom, at sakit ng katawan. Ang dati nitong matipunong pangangatawan nang iwan niya ito sampung taon na ang nakararaan ay parang bula na naglaho; ngayon ay buto’t balat na lamang ito, kuba, at nanginginig ang mga daliri.
“Kuya… ano ito?” nanginginig ang boses na tanong ni Adrian. Napako ang tingin niya sa Titulo ng Lupa na nakapatong sa ibabaw, sinundan ng makintab na susi ng kotse at isang mabigat na susi na may nakaukit na pangalan ng isang commercial building.
Huminga nang malalim si Ramon. Ang boses nito ay paos, basag, at parang hinahabol ang hininga sa bawat salitang binibigkas. “Adrian… maupo ka muna. Alam kong galit na galit ka. Karapatan mo ‘yon. Pero pakinggan mo muna ang kuwento ng sampung taon ko rito sa probinsya.”
Napaupo si Adrian sa isang lumang bloke ng kahoy sa tabi ng kulungan ng baboy. Hindi niya maalis ang tingin sa kanyang kapatid.
“Noong una kang umalis patungong Dubai, tama ang naging simula natin,” panimula ni Ramon habang nakatingin sa malayo, tila ba binabasa ang mga pahina ng isang napakasakit na alaala. “Nagpagawa tayo ng plano. Kumuha ako ng kontratista para sa mansyong gusto mo. Inumpisahan natin ang pundasyon. Pero lumipas ang ikatlong taon ng iyong pag-aabroad, dumating ang malaking pagsubok.”
Napatigil si Ramon at napapikit. Isang butil ng luha ang pumatak sa pisngi nito.
“Tinamaan tayo ng malaking baha at landslide. Naagnas ang lupa rito sa ating lugar, Adrian. Lahat ng ibinuhos nating pera sa pundasyon ng mansyon… naanod. Literal na gumuho ang lupa. Akala ko noon, katapusan na namin ni Inay bago pa man siya pumanaw. Nais kitang tawagan at sabihin ang totoo, pero alam ko kung gaano ka ka-stress sa trabaho mo sa disyerto. Ayokong mawalan ka ng pokus doon. Sinabi ko sa sarili ko: Ako ang kuya. Ako ang gagawa ng paraan.“
Nakatingin lamang si Adrian, unti-unting lumulubog sa kanyang kamalayan ang bigat ng mga sinasabi ng kapatid.
“Pero paano… paano nagkaroon ng titulo ng lupa, kotse, at building?” tanong ni Adrian na hindi makapaniwala. “Saan nanggaling ang mga ito kung nawala ang pera sa landslide?”
“Dahil hindi ako tumigil,” sagot ni Ramon na may bahagyang pagmamalaki sa kabila ng kahinaan. “Ang perang ipinapadala mo buwan-buwan? Hindi ko ginastos sa sugal, sa alak, o sa babae, gaya ng iniisip mo. Ginamit ko ang unang padala mo para mag-invest sa maliit na lupa sa kabayanan. Noong lumago iyon, binili ko ang katabing lote. Hanggang sa nag-alok ang munisipyo ng commercial space para sa mga gustong magtayo ng negosyo. Pumasok ako sa konstruksyon, Adrian. Ako mismo ang nagbuhat ng semento. Ako ang nagdala ng mga hollow blocks noong mga unang taon habang may lakas pa ako.”
Nanlaki ang mga mata ni Adrian. “Ikaw? E-Engineer ka ba, Kuya? Bakit ikaw ang nagbuhat?”
“Hindi ako Engineer tulad mo,” mahinang natawa si Ramon. “Pero natuto ako sa mga foreman. Nakipag-alyansa ako sa mga lokal na karpintero. Kumita ang negosyo natin sa commercial building sa bayan. Ang kikitain doon, ibinili ko ng kotse para sa delivery ng mga materyales, at ang pinaka-huling titulo ay para sa commercial lot kung saan nakatayo ang building na iyon. Lahat ng iyon, nakapangalan sa iyo, Adrian. Kasi ikaw ang nagbuhos ng pawis sa Dubai.”
“Kung gayon…” napaawang ang labi ni Adrian, “kung mayroon kang building at kotse… bakit… bakit nandito ka pa rin sa lumang kubo? Bakit dito ka natutulog sa tabi ng kulungan ng baboy?!”
Nag-iwas ng tingin si Ramon. Yumuko ito at hinawakan ang kanyang mga tuhod na namimilipit sa sakit.
“Dahil sa sakit ko, Adrian,” bulong ni Ramon. “Limang taon na ang nakararaan nang malaman kong may sakit ako sa bato at diabetes. Kailangan ko ng maintenance araw-araw. Pero naisip ko… kapag nagpagamot ako sa mamahaling ospital, mababawasan ang pondo para sa mga ari-arian mo. Gusto ko pag-uwi mo, buo at walang kulang ang ipinundar natin. Ayokong may masayang ni isang sentimo sa pagpapagamot ko.”
“Baliw ka ba, Kuya?!” sigaw ni Adrian na hindi na mapigilan ang pag-iyak. Lumipad ang mga kamay niya para yakapin ang kapatid, ngunit pinigilan siya ni Ramon sa pamamagitan ng pagtaas ng palad nito.
“Huwag, Adrian. Madumi ako. Marumi ang katawan ko,” pigil ni Ramon. “At may isa pang dahilan kung bakit dito ako natutulog sa lumang kubo at kulungan ng baboy.”
“Ano pa?!” sigaw ni Adrian habang sumasabog ang dibdib sa tindi ng emosyon.
“Dahil noong nagsimula akong yumaman sa bayan… nakalimutan ko ang sarili ko,” pagtatapat ni Ramon habang nanginginig ang boses. “Nagkaera ako ng sarili kong pamilya roon. Nagkaroon ako ng asawa at anak. Pero noong lumala ang sakit ko at naubos ang oras ko sa pagpapatayo ng building mo para sa kinabukasan mo… iniwan nila ako. Itinaboy nila ako rito sa lumang bahay ng ating mga magulang dahil isa na akong pabigat. Wala na akong kuwenta sa kanila. Ang tanging natitira na lang sa akin ay ang pangakong binitiwan ko sa iyo sampung taon na ang nakararaan: na pag-uwi mo, mayaman na tignan ang pamilya natin… at mayroon kang madabog na kinabukasan.”