Naramdaman ni Danilo ang pag-akyat ng init mula sa kanyang batok patungo sa kanyang tainga. Ang mga binti niya ay namanhid, tila ba ayaw na siyang dalhin ng sarili niyang mga paa. Dahan-dahan siyang naglakad palapit sa gate, ang kanyang mga kamay ay mahigpit na nakahawak sa tali ng dalawang malalaking balikbayan box. Ang matandang nagdidilig ay natigil sa kanyang ginagawa, pinunasan ang pawis sa noo gamit ang braso, at nagtatanong ang matang tinitigan ang estrangherong may dalang mabibigat na bagahe at mukhang pagod mula sa mahabang biyahe.
“Sino po sila? Anong maipaglilingkod ko sa iyo, iho?” tanong ng matanda, mababa at kalmado ang boses, ngunit may bahid ng pagtataka sa mukha.
Napalunok si Danilo, tuyung-tuyo ang lalamunan. “Kuya… ako po si Danilo. Asawa po ako ni Marissa. Dito po kami nakatira. Limang taon po akong nagtrabaho sa Dubai, at ngayon po ay umuwi na ako para sorpresahin ang aking pamilya. Nasaan po sila Marissa at Sofia?”
Ang mukha ng matanda ay bahagyang lumambot, napalitan ng pag-aalinlangan at awa. Ibaba ang hawak na diligan at marahang lumapit sa gate. “Diyos ko, iho… pasensya ka na. Ako si Mang Tonio. Ako ang bagong may-ari ng lupang ito. Binili ko ang bahay na ito tatlong buwan na ang nakalipas.”
Para bang binuhusan ng nagyeyelong tubig si Danilo mula ulo hanggang paa. Ang mga salitang “binili ko ang bahay na ito” ay umalingawngaw sa kanyang utak tulad ng malakas na kulog. Nabitawan niya ang maliit na supot ng pasalubong na hawak niya sa kanang kamay; lumagapak ito sa semento at kumalat ang ilang piraso ng tsokolate, ngunit wala siyang pakialam.
“Anong… anong sinabi ninyo?” nanginginig ang boses na tanong ni Danilo, pinipigilan ang nanginginig na kalamnan sa kanyang labi. “Binili ninyo? Paano mangyayari ‘yun? Pangalan ko ang nakasulat sa titulo ng lupa na ito! Ako ang nagpagawa ng bahay na ito bago ako umalis patungong Dubai! Nasaan ang asawa ko? Nasaan ang anak ko?”
“Wala rito ang pamilya mo, iho,” malungkot na sagot ni Mang Tonio habang binubuksan ang gate para papasukin si Danilo upang maupo muna ito sa bangko sa silong. “Nangyari ang bentahan sa tulong ng isang ahente. Si Marissa mismo ang lumapit sa amin. Sabi niya, kailangan nilang lumipat ng Maynila dahil kailangan ng bata ng mas malapit na eskwelahan at pagamutan. Wala na silang tirahan dito nang bilhin ko ang ari-arian. Ang alam ko, umarkila sila ng maliit na apartment sa lungsod, pero hindi ko alam ang eksaktong address.”
Umikot ang paningin ni Danilo. Limang taon. Limang taong pagpapakasakit, pagtitiis sa init ng disyerto, pagkain ng tira-tirahan, at pagpigil sa pag-iyak tuwing gabi dahil sa matinding pangungulila—at ngayon, pag-uwi niya, wala na ang kanyang tahanan? Ang kanyang pinagpaguran, ang bahay na sinimulan niyang buuin sa pamamagitan ng pagbubuhat ng semento at pagmamason kahit tuwing rest day niya sa Dubai, ay naibenta na pala ng walang pasabi.
“Bakit?” pabulong niyang tanong sa sarili habang nakatulala sa semento. “Bakit hindi mo sinabi sa akin, Marissa? Bakit kailangan mong ibenta ang ating bahay?”
Agad na pumasok sa kanyang isip ang pinakamasamang posibilidad. Ang mga kwento ng mga kasamahan niya sa construction site sa Dubai—mga kwento tungkol sa mga asawang iniwan sila para sa ibang lalaki, mga asawang umubos ng pinagpala at pinaghirapang pera sa sugal o sa luho habang ang mister ay nagpapakamatay sa trabaho sa ibang bansa. Parang sinasaksak ang kanyang dibdib sa bawat paghinga. Naramdaman niya ang matinding galit na humahalo sa labis na kalungkutan. Itinapon ba siya ng kanyang pamilya? Niloko ba siya ni Marissa?
“Iho, gusto mo bang pumasok muna? Magmeryenda ka muna at magpahinga. Mukhang galing ka pa sa malayo,” alok ni Mang Tonio, ramdam ang bigat ng dinadala ng binata.
“Huwag na po, Kuya Tonio,” sagot ni Danilo, pinilit tumayo kahit nanginginig ang mga tuhod. Kinuha niya ang mga balikbayan box at ibinalik ang mga nahulog na tsokolate. “Kailangan ko silang hanapin. Kailangan kong malaman kung nasaan si Marissa at ang anak ko.”
Sa kabila ng pagod mula sa mahabang biyahe at ang bigat ng jet lag, naglakad si Danilo patungo sa terminal ng traysikel. Sumakay siya papunta sa kabayanan, at mula roon ay sumakay ng bus patungong Maynila, kung saan niya naalalang may mga kamag-anak si Marissa sa tabi ng isang kilalang palengke. Habang umaandar ang bus, ang mga mata niya ay nakatitig lamang sa bintana, habang ang mga luha na kanina pa nagbabadyang pumatak ay tuluyan nang umagos sa kanyang mga pisngi. Ang dating masayang puso na sabik na sabik yakapin ang pamilya ay napalitan ng isang malamig at nagdududang pagkatao.
Pagdating sa Maynila, madilim na ang paligid at nagsisimula nang bumuhos ang malakas na ulan—isang tipikal na gabing may bagyo na lalong nagpalala sa kanyang karumal-dumal na pakiramdam. Nagtanong-tanong siya sa mga lumang kakilala at kamag-anak ni Marissa. Ang ilan ay umiwas ng tingin, ang iba naman ay nagkibit-balikat lamang, na lalong nagpatindi sa hinala ni Danilo na may itinatago sila sa kanya.
“Nasaan ka ba, Marissa?” bulong ni Danilo habang naglalakad sa ilalim ng ulan, suot ang kanyang lumang jacket, habang ang mga dalang balikbayan box ay nababasa na at unti-unting lumalambot ang karton. “Binigay ko sa iyo ang lahat ng lakas ko, ang buong buhay ko sa loob ng limang taon… bakit mo ginawa ito sa akin?”