Nanginginig ang mga daliri ko habang hinahawakan ang lumang litrato. Ang hanging umiihip sa memorial park ay tila naging napakalamig, ngunit ang pawis ay patuloy na pumatak sa aking noo. Si Mara ay tahimik lang na nakatingin sa akin, ang mga mata ay namumula rin sa pag-iyak.

“Hindi ko maintindihan, Mara,” bulong ko, habang nakatitig pa rin sa litrato. “Paanong… ako ang batang ito? Matagal na kaming umalis ng Bulacan noong bata pa ako. Siyam na taong gulang kami nang lumipat kami sa Quezon City para maghanap ng mas magandang buhay. Paanong napunta sa kanya ang litratong ito?”

“Basahin mo ang liham, Doc,” mahinang sabi ni Mara, habang tinuturo ang sobre sa loob ng maliit na asul na kahon. “Lahat ng paliwanag ay nararapat mong malaman mula kay Bella.”

Umupo ako sa isang sementadong silya malapit sa puntod, habang inilalabas ang sobre mula sa kahon. Ang papel ay may bahagyang gasgas sa gilid, patunay na madalas itong hawakan. Nang buksan ko ito, bumungad sa akin ang pamilyar na sulat-kamay—hindi ang nanginginig at mahinang sulat sa huling mga araw niya sa ospital, kundi isang malinis, organisadong sulat-kamay na halatang isinulat noong malakas pa siya.

“Minamahal kong Kuya Rafael,

Kung binabasa mo na ang liham na ito, ibig sabihin ay tapos na ang aking laban. Huwag kang iiyak nang sobra, ha? Alam kong naging mabuti kang doktor sa akin, pero higit pa roon, naging mabuti kang tao. Ang hindi mo alam, matagal na kitang kilala—bago pa man tayo magtagpo sa silid-gamutan ng ospital.

Naaalala mo pa ba ang tag-init ng taong 2004? Siyam na taong gulang ka noon, at limang taong gulang naman ako. Nakatira kayo noon sa isang maliit na paupahan sa gilid ng riles sa Tondo bago kayo tuluyang lumipat sa lalawigan at pagkatapos ay sa Quezon City. Madalas kang tumambay sa ilalim ng puno ng mangga para magbasa ng mga lumang librong pinag-ipunan ng iyong nanay. Ako naman ang batang makulit na laging sumasabit sa likod ng bisikleta ng kuya ko para lang mang-istorbo sa iyo.

Isang araw, umiyak ako nang malubha dahil nawala ang paborito kong manika. Ikaw ang lumapit sa akin. Pinunasan mo ang luha ko gamit ang panyo mong may burda na letrang ‘R’, at binigyan mo ako ng isang pirasong kendi. Sinabi mo sa akin ang mga katagang hinding-hindi ko malilimutan:

‘Huwag kang mag-alala. Balang araw, kapag lumaki na ako, magiging doktor ako. Gagamutin ko ang lahat ng may sakit para walang umiiyak na tulad mo.’

Mula sa araw na iyon, ikaw ang naging bayani ko. Hinanap kita sa bawat panaginip ko nang lumipat kayo ng tirahan. Subalit lumipas ang mga taon, nawalan na ako ng balita sa iyo. Hanggang sa isang araw, sampung taon ang nakalipas, lumipat kami ng pamilya dito sa Quezon City, at nang magkasakit ako sa dugo—ang parehong sakit na kumitil sa ate kong si Mara noong bata pa kami—ay unti-unting gumuho ang mundo ko.

Hanggang sa dumating ang araw na pumasok ka sa silid ko. Nakasuot ka ng puting coat. Seryoso ang mukha, pagod ang mga mata, pero alam ko agad kung sino ka. Ang mga matang iyon—ang mga matang puno ng pangarap at malasakit—ay hinding-hindi ko nakalimutan.

Bakit hindi ko agad sinabi sa iyo? Dahil natakot ako. Natakot akong baka maawa ka lang sa akin dahil sa ating nakaraan. Ayokong mahalin mo ako o pakasalan dahil lamang sa utang na loob o alaala ng pagkabata. Gusto ko, mahalin mo ako bilang si Isabella—ang pasyenteng nang-aasar sa iyo, ang babaeng nakipag-away sa blood pressure monitor, at ang kasama mong tumawa sa gitna ng hirap.

Ngunit nang sabihin mong dalawang araw na lang ang natitira sa akin, naisip ko: ito na ang pagkakataon para matupad ang pangako nating dalawa noong bata pa tayo. Hindi man sa simbahan, kundi sa simpleng paraan na nag-iisang nagbigay-liwanag sa huling yugto ng aking buhay.

Salamat, Kuya Rafael. Binigyan mo ng kulay ang nag-iisang buhay na mayroon ako.

Nagmamahal,Isabella”

Natapos kong basahin ang liham habang ang mga luha ko ay tuluyan nang pumatak sa papel. Ang bawat salita ay tila bumuhay sa mga alaalang matagal nang natabunan ng panahon. Naalala ko na ang batang babae sa riles ng Tondo—ang batang binigyan ko ng kendi at pinangakuang magiging doktor.

Tumayo ako at tinignan ang maliit na notebook sa loob ng kahon. Binuklat ko ito, at nakita ko ang daan-daang tala: mga kwento tungkol sa aming pag-uusap sa ospital, ang mga biro ko na inulit niya sa kanyang diary, at mga sketches ng mukha ko habang natutulog ako sa silya habang nagbabantay sa kanya.

“Doc,” tawag ni Mara habang hinahawakan ang balikat ko. “May huling bilin pa si Bella bago siya pumanaw. Gusto niyang ipagpatuloy mo ang ipinangako mo noon.”

“Ano iyon, Mara?” tanong ko habang pinapahid ang aking mga mata.

“Ang itayo ang maliit na klinika sa probinsya kung saan lumaki kayo—ang lugar kung saan maraming mahihirap na walang pambayad sa gamot, ang mga taong tulad ng pamilya ninyo noon.”

Nagulat ako. Dahan-dahan kong isinara ang kahon at hinigpitan ang hawak dito. Sa gitna ng matinding sakit ng pagkawala, naramdaman ko ang isang kakaibang lakas na unti-unting bumabalik sa aking dibdib.